A teraz troszkę o następnym wpisie. Będzie o kobietach i żadne tam ubi sunt. Prywatnie powiem, że zachwyciłem się Rosjankami i to nie tylko ze względu na ich urodę. A może przede wszystkim nie ze względu na ich urodę (która sama w sobie jest zachwycająca). Wpis jak zwykle będzie bez poprawności politycznej, nieco denerwujący dla rosyjskich facetów, bo za wiele tam dobrego o nich nie będzie. A co wyjątkowe, ten wpis to nie będą jak dotąd tylko moje obserwacje i spostrzeżenia, on w dużej mierze będzie bazował na tym, co mi o kobietach i mężczyznach opowiedziały Rosjanki. Różne kobiety – znajome, przyjaciółki, poznane przygodnie w pociągu, spotkane na bazarze i w kawiarni, moje studentki i znajome emerytki, sprzedawczynie warzyw i wykładowczynie w muzycznym konserwatorium, słowem kobiety mojej Rosji.

I jeszcze wielki szacunek dla Sebastiana. Mnie mierność dialogów odrzuciła od Zmierzchu już po kilku stronach. Małżonka przebrnęła przez cały cykl i jakoś zachwycona nie jest (chociaż jej opowieść o rodzeniu wampirzątka rozbawiła mnie do łez). Chyba już wolę mitologiczną dezynwolturę autorów scenariusza do drugiej części True Blood, choć i tam się wkrada polityczna poprawność. A może nie, może wampiry sa wśród nas i to one tę poprawność wymyśliły

Piękno krajobrazu i czar chwili, gdy robiłem to zdjęcie zostaną w moim sercu na zawsze

Dawno, dawno temu, gdy byłem jeszcze ambitnym studentem z błyszczącą na horyzoncie karierą naukową, sprawdzałem jakie możliwości niesie ze sobą zastosowanie ówczesnego krzyku naukowej mody, czyli teorii chaosu do interpretacji dzieła literackiego. Do literatury jakoś ta teoria mi nie pasowała, do życia jednakoż niektóre elementy i owszem. Najbardziej nośna i prawdziwa wydaje mi się teza, że każdy porządkuje swój chaos jednostkowy, co daje mu złudzenie porządku ogólnego, porządku rzeczy, że pokuszę się o lekką nadinterpretację. Dziś będzie o tym, jak ja uporządkowałem swój chaos jednostkowy w pierwszych tygodniach pobytu w najpiękniejszym z krajów.

Definiowanie rzeczywistości
W szkole podstawowej, na geografii, uczono mnie, że Związek Radziecki to kraj wielkich kontrastów, Rosjanie sami mówią o Rosji per Kraina Cudów. I jedno i drugie dość dobrze oddaje charakter ogromnego terytorium. Są tam ogromne kontrasty (na każdej płaszczyźnie, społecznej także), są także rzeczy na niebie i ziemi, o którym nie śniło się filozofom biednego Horacja. Słyszałem na przykład raz opowieść o pomarańczowym niebie na moskiewskim horyzoncie. Ludzie rzucili się w nadziei na spotkanie z UFO, ale wredni kosmici nie kwapili się do ujawnienia, czemu dziwić się zbytnio nie można. Rzecz jasna niecodzienne efekty świetlne to nie wynik działalności sił pozaziemskich, a ponoć eksperyment z jakąś bronią chemiczną.
Nie mam zielonego pojęcia, czy historia jest prawdziwa, czy to jedna z wielu miejskich opowieści. Ale nawet jeśli jest całkowicie zmyślona, to wiele mówi o tym co jej autorzy uważają za dopuszczalne.

Kraj kontrastów i kraina cudów zatem. Mnie jednak te definicje nie porządkowały w wystarczającym stopniu otaczającej rzeczywistości, dlatego wymyśliłem Krainę Zaskoczeń. Spodziewasz się A, a dostajesz B, przy czym B nie zawsze jest przeciwieństwem A, ale zawsze jest zaskakująco różne od A. Zauważcie, że zaletą takiego systemu jest brak waloryzacji emocjonalnej. Nie jest istotne, czy A jest lepsze, gorsze, czy emocjonalnie walentne względem B, istotny jest element zaskoczenia. Przez długi czas ta definicja działała bez zarzutu, w pewnym momencie przestała mi jednak wystarczać, dlatego uzupełniłem ją o element a rebour. Najlepiej to chyba tłumaczą wrażenia, pierwsze wrażenia. Otóż rosyjskie miasta nie są tak naprawdę bardzo brzydkie, tak jak polskie, niemieckie, czy angielskie miasta nie są tak naprawdę ładne. Różnica pojawia się we wrażeniu. Poznań na pierwszy rzut oka wydaje się miastem ładnym, nawet bardzo ładnym, czystym, zadbanym i kolorowym. Ale stańcie sobie na Półwiejskiej, przy cukierni Elite, czy tym nowym banku i spójrzcie w stronę szpitala dziecięcego – koszmar, po prostu koszmar i nie jest to jedyne takie miejsce w stolicy Wielkiej Polski. Ale brzydoty w Poznaniu trzeba poszukać, ona się nie narzuca. Z miastami rosyjskimi jest tak, że na pierwszy rzut oka sprawiają przygnębiające wrażenie, dominuje szaro-burość i szelest gnanych wiatrem odpadów. Ale gdy przypatrzycie się im bliżej, to zobaczycie wiele romantycznych zaułków, urokliwych budynków, słowem to wszystko co sprawia, że życie staje się przyjemniejsze. To właśnie nazywam efektem a rebour.

Inna rzeczywistość
Niestety, jest to także dobry sąsiad a rebour. Zwłaszcza ostatnie tygodnie, publikacje rosyjskich mediów w ostatnich tygodniach sprawiły, że zacząłem się głęboko zastanawiać, czy nie przestać pisać tego bloga, mojej książki i nie poświęcić się nowemu wyzwaniu, jakim stała się dla mnie w ostatnich tygodniach podróż dookoła świata na pierwszym w świecie solarnym jachcie rodzinnym.

Bo po co przedstawiać nam, Polakom, nieznany kraj, nieznanych ludzi. Bo niby dlaczego miałoby mi zależeć, żebyśmy w Rosji dostrzegli normalny kraj, a w Rosjanach zwykłych ludzi z takimi samymi uczuciami, marzeniami, problemami. Takia świadomość rozmiękcza, sprawia, ze zaczynamy mysleć, że może ONI nie są tacy źli. Wszak oni nadal traktują nas jak własną dziedzinę, jak Priwislanskij Kraj, a kampania oszczerstw nabiera tempa. Następnym etapem będzie pewnie retoryka wojenna (ona zresztą już się nieśmiało pojawia). Czeczenia i Gruzja pokazują, a pewnie jeszcze pokażą, że od retoryki do pancernych zagonów tylko krok, jeden jedyny krok, nic więcej. Może więc lepiej traktowac Rosję jak Imperiuz Zła, a Rosjan jak półdzikich barbarzyńców bez ludzkich uczuć, dyszących żądzą posiadania naszych domów i naszych kobiet. Może wtedy unikniemy zaskoczenia. Gdy ich czołgi staranują nasze słupy graniczne.

Prawda jak miło się zrobiło. Ostatni akapit to oczywiście próbka stylu, który mógłby zagościć w naszej prasie No bo niby dlaczego nie reagujemy, w końcu wywołaliśmy już wojnę światową, kumaliśmy się z Hitlerem i Japończykami, żałowaliśmy, że nie dopuszczono nas do rozbioru Czechosłowacji (a guzik, panowie historycy, dostaliśmy Zaolzie), zapewne w przyszłym tygodniu dowiemy się, że pomagaliśmy budować obozy koncentracyjne i gazowaliśmy bohaterów ZSRR z sadystyczną rozkoszą bandytów odreagowujących tradycyjne polskie kompleksy wobec Rosji.

Tak, widzę już naszych dziennikarzy wdających się pyskówki w rodzaju tych, które przedstawiłem powyżej.

Widzę? Gdzie? Przed oczyma duszy mojej.

I lepiej, żeby ten obraz pozostał tam na zawsze: in my mind eyes.

rzeźby z lodu, żeby było miło i ładnie

Pamiętacie ten wierszyk służący do zadawania wyrafinowanej śmierci kwiatkom? Pamiętacie. Każdy pamięta. Ten wpis będzie trochę inny, autotematyczny, żeby zamknąć jeden rozdział, a otworzyć inny. Na razie zatrzymuję się w opisywaniu rosyjskiej codzienności, żeby skupić się na sprawach duchowych, na kulturze, sztuce, fenomenie zwanym rosyjską duszą. Ale to za chwilę, a teraz…

Rusofob, czy rusofil?
Pisanie tych wspomnień, pisanie artykułów i książki uświadomiło mi, że przez ostatnie siedem lat, siedem lat kontaktów z Rosją i Rosjanami pielęgnowałem złudne przekonanie, że polubiłem rosyjskość bez wyjątków. Okazuje się jednak, że jak się stanie z boku swoich doświadczeń, to można zobaczyć znacznie więcej.

Bardzo lubię Igora, Olgę, Nataszę, Katię, Larysę, Andrzeja, Lenę, Dżamilę, Irinę i jeszcze mnóstwo innych osób, które proszę o wybaczenie, że nie wymieniam ich tu z imienia. To ludzie wspaniali, wrażliwi, po ludzku dobrzy. A to chyba w byciu człowiekiem najważniejsze. Wielokroć łapię się na tym, że są sytuacje, w których nie dorastam im do pięt.

Bardzo lubię półki w księgarniach pełne świetnej literatury, której u nas nikt nigdy nie wyda.

Uwielbiam rewelacyjne adaptacje filmowe Mistrza i Małgorzaty, czy Idioty. Z zapartym tchem oglądam może już dziś nieco przestarzałą techniką filmowane opowieści obyczajowe o zwyczajnych i niezwyczajnych Rosjanach.

Wizyty w rosyjskich teatrach uważam za przeżycie, które warte jest zapamiętania po kres, a o balecie to ja nawet pisać nie chcę, bo niedawno oglądałem spektakl Wycichowskiej, nagradzany jakiś, czy coś w tym guście i była to tylko żałosna namiastka tego, co potrafią wytańczyć tancerze z zapomnianego przez Boga i ludzi Kirowa. I nie mówię tu o petersburskim balecie Kirowa. Instytucji genialnej i niepowtarzalnej.

Co jeszcze lubię? Pogawędki w pociągu, pyszne jedzenie, kwas pod budką z piwem, fale Bajkału i falujące trawy na stepie, no i odległości liczone w dniach podróży, a nie w kilometrach.

Te wszystkie rzeczy przez ostatnie lata przesłaniały mi prawdziwy obraz Rosji. Patrzyłem na kraj jakby przez niewidzialne okulary, a może innymi oczami.

Usilnie starałem się nie dostrzegać rzeczy złych, małych i podłych – wszechobecnego donosicielstwa dla paru rubli, dla samej satysfakcji pognębienia drugiego człowieka.

Bezczelności, która już dawno przekroczyła granice chamstwa, pogardy dla innych, nakazującej byle urzędasowi powiedzieć mi w nos, że mam pecha być obywatelem kraju, który nic innego nie robi, tylko szuka  oparcia w innych, bo sam by sobie nie poradził. Pogardy dla Czukczów, Czarnożopych (to takie bardzo pogardliwe określenie na ludy Kaukazu), rudych i cyklistów.

Nie lubię tego rosyjskiego zadufkostwa powtarzającego za Putinem, że nikt nie może źle mówić o Rosji. A jeśli już powie, to jedyną refleksją jest, że to leczenie kompleksów, że nie widzi się belki w oku swoim. Pamiętacie, jak Busz powiedział kiedyś, że demokracja w Rosji kuleje. Zaraz mu Włodzimierz Włodzimierzowicz odparł, żeby popatrzył na swoją demokrację, która w gruncie rzeczy jest mniej demokratyczna niż rosyjska. Pamiętacie Miszę, który mi kazał się zamknąć i szukać brudu w Warszawie? To jest ten sam mechanizm odpowiadania agresją na krytykę. Ponoć najlepszą obroną jest atak…

Ja rozumiem w pewnym stopniu tę nerwowość, bo nikt nie lubi, jak mu się mówi, jak ma żyć. A Busz do delikatnych nie należy (do najmądrzejszych zresztą też nie). Nie rozumiem tylko strachu przed jakąkolwiek krytyką. Bez krytyki nie ma rozwoju. A może o to chodzi, żeby się nie rozwijać, nie doskonalić, żeby utrzymywać milionowe masy na pewnym poziomie. Jak patrzę na naszych polityków to odnoszę takie właśnie wrażenie.  A może to moja polskość, która każe krytykować wszystko i wszystkich dookoła, zamiast pokiwać głową ze zrozumieniem i westchnąć, że nie ma rzeczy idealnych. Wiecie, jak pojechałem pierwszy raz do Niemiec po otwarciu granic po 1989 to mi się tam wszystko podobało prócz bezsmakowego jedzenia. Ostatnio byłem jakiś czas w Stuttgarcie. Tam brudno jest, jak nie przymierzając w Poznaniu, tynki się sypią z zabytków, a młodzi Niemcy to wyjątkowe flejtuchy: śmiecą, plują i rzygają gdzie popadnie. Tylko w poznańskim centrum bardziej śmierdzi fastfoodami.

Ale najbardziej nie lubię nieludzkich warunków, w jakich każe się żyć ludziom. Tej całej machiny, która już dawno temu złamała wielki naród, zmieniając go w posłuszne narzędzia do wykonywania poleceń nielicznej grupki ludzi – samodzierżawcy i jego dworu. Machiny, która zmusza już dzieci w szkole podstawowej do urządzania sterowanych manifestacji. Widziałem taką jedną, gdy Ameryka napadała na Irak. Dzieciaki „spontanicznie” oplakatowały szkołę, urządziły „spontaniczną” demonstrację z transparentami typu Busz kozioł itp.

I nie wiem już, czy bardziej jestem rusofilem, czy bardziej rusofobem…

I chyba nie chcę wiedzieć.

nic się nie zmieniło

Uff, przerwa była długa. Mam nadzieję, że się już taka nie zdarzy. Mamy połowę maja, więc Rosja już powoli wytrzeźwiała po majowych świętach. Tak to jakoś jest, że święta niby dwa, a hiatus (że użyję dziwacznego określenia) pomiędzy nimi dosyć spory, a jak Matuszka długa i szeroka, od końca kwietnia do połowy maja wszyscy świętują i świętują, a załatwienie jakiejkolwiek sprawy oficjalnej graniczy z cudem.

Pamiętam jak roku Pańskiego 2003 próbowałem wysłać do kraju zeznanie podatkowe. Specjalnie urwałem się z zajęć, żeby zdążyć ostatniego kwietnia przed zamknięciem (oficjalnie urzędy miały być czynne do 14) poczty. Na cztery takowe w Kirowie działała tylko jedna i już o 12 urzędniczka wykrzyczała z hallu jakąś setkę interesantów. A co, pocztowcy też ludzie pracy i pracować im się nie chce.
No i musiałem pisać dziesiątki odwołań, żeby mi kary nie wtrynili w naszej skarbówce. Na szczęście się udało.

Jak wygląda 1 maja?
Nie, nie ma już takich pochodów jak dawniej, takich defilad, międzynarodowych delegacji i braterskiej przyjaźni.

Jest wódka, pijani kierowcy pędzący po zatłoczonych wieczornych ulicach i kolejna okazja do zabawy.
Rosjanie lubią świętować. I to im się chwali.

Na pochód nie poszedłem, bo mi się nie chciało
Ale wódki się napiłem, bo wódki ciągle mało.

Tak by mógł powiedzieć najbardziej znany leń z dziecięcego wierszyka. No i ja, jak ten leń, na pochód nie poszedłem…

Pamiętnik Rosjanina
1 maja
Wódka. Trzeba uczcić ludzi pracy
2 maja
Znowu wódka. Kto prócz nas ujmie się za ludźmi pracy.
3 maja
Więcej wódki. Powinienem być dziś w pracy, ale jak tu pozostawić ludzi pracy bez wsparcia
9 maja
Co się dzieje?  Kto mnie budzi? Wojna?! Aaa, nie, po raz kolejny pokonaliśmy faszystów. Trzeba to uczcić, wypijmy…

Mniej więcej tak to wygląda.

9 maja
A to już zupełnie inne święto. Ważne, bardzo ważne i bardzo poważane. Obchody w Moskwie to prawdziwa pompa, popis siły i potęgi, przypomnienie komu to świat zawdzięcza wolność i dzisiejsze bogactwo. W Moskwie rozgania się chmury, czaruje pogodę. Słońce nad Moskwą nie zachodzi.

A w Kirowie zawsze pada deszcz…

Bo tutaj nikt chmur nie rozbija. Zwłaszcza tych przegnanych znad Moskwy.

Ale świętuje sie jak w Moskwie – na swoją małą prowincjonalną miarę. Są występy, sztuczne ognie, armatni salut, odczyty, wystawy, kiełbaski i piwo. Bardzo, bardzo te igrzyska przypominają nasze. Tylko kobiety ładniejsze, a piwo mniej smaczne.

No i gdzieniegdzie leży jeszcze śnieg…

Lubię rosyjskie święta. To świetna okazja, żeby spotkać się z przyjaciółmi, pogadać do rana, przeprowadzić kolejny integracjonnyj proces…

Tylko poruszać się wówczas trzeba miejskim transportem. Raz jechałem felicją i to cud, że się nic nie stało. Trzeźwy kierowca w majowe święta nie siada za kółko.

Jeśli chcecie zaprosić do czytania Waszych rosyjskojęzycznych znajomych to się nie krępujcie. Polskich znajomych też zapraszajcie.

A może znacie kogoś, kto mi pomoże przy tłumaczeniu na angielski, już mi się ludzie pytają, a ja czasu nie mam, niestety.

Póki co tylko pierwszy wpis, ale trzy następne już na ukończeniu, więc nie znacie dnia ani godziny…

No i w rosyjskiej wersji jest zdjęcie Czapajewa!

Feliks Edmundowicz

Tytuł jest wolnym cytatem z jednego z pierwszych listów Feliksa Dzierżyńskiego z zesłania do Kirowa. To już wiele mówi o mieście i jego klimacie. Jeśli dorzucimy do tego fakt, że biskup Krasiński, zesłany tu po powstaniu listopadowym przez całą, trwającą prawie dziewięć miesięcy zimę, nie wychodził z domu, to powoli obraz zacznie nabierać kolorów.

Ten list znam dzięki kirowczanom, historię biskupa też. Oni są dumni z tego, że mieszkają tam, gdzie inni nie dają rady. Dziś na prośbę mojej szkolnej koleżanki druga część informacji o mieście.

Kirów to ponadczterystutysięczne miasto, stolica obłasti, czyli czegoś w rodzaju naszego województwa. Chociaż mówić o województwie większym niż NRD (pamiętacie jeszcze dobrych Niemców?) jakoś tak dziwnie. Miasto leży na północy europejskiej części Rosji, nieco tylko bardziej na południe niż Petersburg, ale za to daleko bardziej na wschód.

Jechałem tu z wrażeniem, że klimat miasta będzie niewiele różnił się od trochę większego tylko Poznania. Oczyma wyobraźni widziałem tętniące życiem ulice, całonocne knajpki, koncerty, grupy wesołych, młodych ludzi (w końcu to miasto uniwersyteckie), słowem to wszystko do czego przyzwyczaiło mnie mieszkanie przy Starym w Grodzie Przemysława.

Nic z tego!

Jeśli miałbym przyrównywać to prędzej do Wrześni, Nowego Tomyśla, czy Pszczyny. Życie zamiera tu o 21, bo potem nie chodzi transport, w sklepach niby wszystko jest, a jak chcesz coś kupić,to trzeba jechać do większego ośrodka, itp.

To, co czyni Kirów unikalnym, wartym poznania miejscem są jego mieszkańcy.

Przez kilka pierwszych dni myślałem, że trafiłem do miasta żuli, centrum przesiedleńczego, gdzie wysyłają najgorszy element z całej Rosji.
Słaniający się na nogach mężczyźni już od samego rana, zmęczone, szare kobiety o nieszczęśliwych oczach, wszechobecne chamstwo, głośne wyzwiska, smród brudu.

No i te spojrzenia, którymi nas obrzucano!

Od razu wiedzieliśmy, że oni wiedzą. Martensy na nogach, kolorowe ubrania, fantazyjne ponczo Ewy i ciekawośc w oczach. Taka mieszanka aż krzyczała – patrzcie, obcy!

Baliśmy się przez te pierwsze dni, zwłaszcza po spektaklu, który odstawił Jurij w spożywczaku, po tym co nam naopowiadał o nieuczciwości Rosjan:
иностранец это дурак с мешком долларов (cudzoziemiec to głupiec z workiem dolarów)- to pierwsze z powiedzonek, które poznaliśmy. A potem nastąpiła długa litania tego, czego nam nie wolno i na co mamy uważać.

W końcu to milicjant, wie co mówi.

Nie muszę chyba dodawać, że prawie nic z tego nie okazało się prawdą. I tylko przestrzegając nas przed powszechnym donosicielstem miał rację. Sam pewnie też donosił…

Z czego dumni są mieszkańcy?
A choćby z tego, że Ziemia Kirowska jako jedna z ostatnich weszła w skład imperium. Igor z dumą już przy pierwszej wspólnej wódce opowiadał, jak to sprytni wiatczanie chodzili łupić kazańskich Tatarów, gdy ci akurat najeżdżali Moskwę, a Moskali, gdy siedzieli u Tatarów. A co robili, gdy ich najeżdżali? W las, Panie, w las!

I dumni są ze swojej inności, z tego, że ich mają za wioskowych głupków, Iwanów-Duraczków niemalże. Często przytaczają, że ten i ów pisał źle o Wiatce, jak chociażby Sałtykow-Szczedrin, który  w XIX w. podczas zesłania do Kirowa nazywał miasto городом „Глуповым” (miastem głupców)

A oto kilka powiedzonek o Wiatce-Korowie:  ”На вятке свои порядки”, „Вятские парни „хватские”, семеро одного не боятся, а один на один – все лапти отдадим…”. Co tłumaczy się: W Wiatce własne porządki, Wiackie chłopaki to niezłe chwaty – w siedmiu jednego się nie boimy, ale jeden na jedengo – z butów wyskoczymy.
Jak widzicie, sami mieszkańcy też się nad sobą nie rozczulają